Добрата идеја може да започне со љубопитност: проблем што сакате да го решите, алатка што сакате да ја истражите или можност што досега не сте ја забележале. Но, патот од идеја до претприемачки проект ретко е едноставен.

Младите луѓе кои влегуваат во светот на претприемништвото со вештачка интелигенција може да имаат креативност и самодоверба во користењето на дигиталните технологии, но истовремено и многу неизвесности. Дали проблемот вреди да се решава? Кој би имал корист од решението? Дали вештачката интелигенција е вистинското решение? Што треба прво да се тестира?

Токму тука менторството може да помогне.

Зошто е важно менторството?

Менторот не мора да ги има сите одговори. Доброто менторство подразбира да им се помогне на младите луѓе да размислуваат појасно, да донесуваат информирани одлуки и да учат од сопственото искуство. ОЕЦД и Европската комисија ги препознаваат менторството и коучингот како важни форми на поддршка за младинското претприемништво.

Ова е поврзано и со европската рамка EntreComp, која ги истакнува креативноста, иницијативноста, истрајноста, соработката со другите и учењето од искуство како важни претприемачки компетенции.

Затоа, менторството може да обезбеди простор за дискусија за идеите, проверка на претпоставките, добивање повратни информации и одлучување за следните чекори. Исто така, може да им помогне на младите да ја задржат мотивацијата кога нивната првична идеја треба да се промени или приспособи.

Поставувајте подобри прашања

Вештачката интелигенција може да нè наведе да започнеме од самата технологија: Која алатка треба да ја користам?

Менторот може да помогне фокусот да се насочи кон покорисни прашања:

• Кој проблем се обидуваме да го решиме?
• Кој се соочува со овој проблем?
• Каква вредност може да создаде решението?
• Што може да придонесе вештачката интелигенција?
• Кои претпоставки треба да ги тестираме?

Овие прашања им помагаат на младите претприемачи да преминат од ентузијазам за технологијата кон појасно дефинирана претприемачка цел.

Учење преку практична работа

Претприемништвото се развива со дејствување, тестирање и приспособување. Идеите се менуваат по добиените повратни информации. Тестирањето ги открива слабостите. Новите информации може да доведат до поинакво решение.

Менторството може да го поддржи овој процес охрабрувајќи ги младите да истражуваат, создаваат, поставуваат прашања, експериментираат, размислуваат за резултатите и да ги подобруваат своите решенија. Целта не е да се спречат грешките, туку да им се помогне на учесниците да учат од нив и стекнатото знаење да го применат во следниот чекор. Дури и неуспехот може да покаже што треба да се промени.

Одговорната вештачка интелигенција бара промислување

Претприемништвото во областа на вештачката интелигенција подразбира и одговорност. Приватноста, правичноста, транспарентноста, инклузивноста и можните општествени влијанија треба да се земат предвид уште од самиот почеток.

Рамката на УНЕСКО за компетенции за вештачка интелигенција за ученици го поврзува техничкото разбирање со пристап насочен кон човекот и етиката во областа на вештачката интелигенција. Принципите на ОЕЦД за вештачка интелигенција и европските насоки за доверлива вештачка интелигенција, исто така, ја нагласуваат важноста на одговорна, транспарентна, безбедна и отчетна вештачка интелигенција.

Менторот не мора да го има решението за секое етичко прашање. Понекогаш неговата најкорисна улога е да праша: Кој би можел да биде засегнат? Што би можело да тргне наопаку? Дали ја користиме вештачката интелигенција одговорно?

Насочувајте без да ја преземете контролата

Најдобрите менторски односи му овозможуваат на младиот претприемач да ја задржи сопственоста и одговорноста за својата идеја.

Менторот може да насочува, да поставува прашања, да поврзува, да поттикнува критичко размислување и да охрабрува. Но, учесниците треба да останат одговорни за своите идеи и одлуки. Оваа рамнотежа им помага да изградат самодоверба, самостојност и способност да се справуваат со неизвесноста.

За YAIE ова е особено важно. Проектот го поврзува учењето за вештачката интелигенција со претприемништвото, практичната примена и развојот на проекти. Менторството може дополнително да го зајакне овој процес, обезбедувајќи им на младите простор да размислуваат, тестираат, подобруваат и со поголема сигурност да продолжат кон следните чекори.

За една перспективна идеја заснована на вештачка интелигенција не е доволна само технологијата. Потребни се љубопитност, критичко размислување, одговорни одлуки и самодоверба идејата да се претвори во конкретна активност.

Референци

European Commission, Joint Research Centre. EntreComp: The Entrepreneurship Competence Framework.

OECD & European Commission. (2020). Policy Brief on Recent Developments in Youth Entrepreneurship.

UNESCO. (2024). AI Competency Framework for Students.

OECD. OECD AI Principles. Updated 2024.

European Commission, High-Level Expert Group on Artificial Intelligence. (2019). Ethics Guidelines for Trustworthy AI.