ВИ и етика: правичност, пристрасност и одговорност

Системите на ВИ учат од податоци. Тоа е нивната сила, но и нивниот најголем ризик. Ако податоците одразуваат неправичност (на пример, стереотипи или недоволна застапеност), ВИ може да ги репродуцира или дури да ги засили тие проблеми. Тоа се нарекува пристрасност. Може да се појави на едноставен начин (резултати од пребарување што стереотипизираат професии) или на сериозен начин (автоматизирани системи за одлучување што влијаат врз животите на луѓето).

Што можеш да направиш?
Научи да поставуваш вистински прашања кога користиш ВИ алатки:

• Од каде потекнуваат податоците?
• Кој може да биде изоставен од тие податоци?
• Дали оваа алатка може неправедно да наштети на некоја група луѓе?

Да се биде дигитално подготвен значи не само да се користат алатките, туку и да се проверуваат. Младите креатори и претприемачи кои се грижат за правичност ќе создаваат поверливи производи – а тоа е вистинска конкурентска предност.

Приватност и твојот дигитален отпечаток

ВИ често работи со многу лични податоци. Тоа логично отвора прашања за приватноста: кои податоци ги споделуваш кога користиш апликација, кој може да ги види и колку долго се чуваат? Заштитата на приватноста е дел од дигиталната отпорност. Користи поставки пријателски кон приватноста, читај кратки резимеа на условите кога можеш и размисли двапати пред да дозволиш пристап до твоите датотеки или контакти.

ВИ и работни места: ризици, можности и нови вештини што се важни

Веројатно си слушнал и ентузијазам и загриженост дека ВИ ќе ги замени луѓето во работата. Вистината е помешана. Некои рутински задачи може да се автоматизираат, но ВИ исто така создава нови улоги и индустрии. Паметниот потег? Развивај вештини што ВИ тешко може да ги замени – или научи како да соработуваш со неа.

Вештини што ќе бидат најбарани во блиска иднина: критичко размислување и решавање нови проблеми, креативност и способност да се раскажуваат силни приказни, комуникација и тимска работа меѓу различни области, како и практична писменост за ВИ за да разбереш што прават алатките и како да ги користиш одговорно. Комбинирањето на овие човечки способности со практична примена е најдобриот начин да ја зајакнеш својата вработливост.

Комбинирај ги со практично искуство – започни мали проекти, користи ВИ за делови од работниот процес (како генерирање идеи или прототипирање) и научи да ги оценуваш резултатите. Така се гради реална вработливост.

Алатки и проекти што можеш да ги испробаш (без програмирање – само креативност!)

Не мора да бидеш програмер за да експериментираш со ВИ. Постојат многу алатки создадени за креатори, претприемачи и студенти.
Постојат апликации за генерирање идеи, платформи со малку или без код за креирање едноставни апликации и прототипови, алатки за содржина што помагаат при пишување, уредување и планирање, како и креативни алатки за музика, дизајн или раскажување приказни што овозможуваат брзо ремиксирање и тестирање на идеи.

Избери мал проект: дизајнирај лична веб-страница, направи кратка ВИ-асистирана мини-кампања за социјална цел или изгради прототип услуга што им помага на врсниците со наставни ресурси. Реалните проекти учат побрзо од бесконечни курсеви.

Етичко претприемништво: создавај со цел

Ако размислуваш да започнеш нешто свое, спои јасни вредности со практично тестирање. Прашај се:

• Кој има корист од овој производ?
• Може ли ненамерно да наштети на некого?
• Како ќе го измериш успехот надвор од профитот?

Каде понатаму да учиш (и како практично да се вклучиш)

Најбрз напредок доаѓа од комбинирање различни видови учење: кратки интерактивни курсеви што ги објаснуваат основните идеи и алатки, менторство од луѓе што веќе реализирале проекти, групи за меѓусебна практика и мали, видливи проекти што се надградуваат со тек на време.

ВИ е моќна алатка, но алатките ги обликуваат луѓето. Кога ќе научиш и како функционира ВИ и што може ненамерно да направи, стануваш не само корисник, туку и чувар. Таа комбинација на техничка љубопитност и етичка одговорност е токму она што му е потребно на светот од младите денес. Затоа – започни мало, остани љубопитен и гради одговорно.

Библиографија:

Alionco, A. (2024, September 25). Council Post: How will AI affect Low-Code/No-Code development? Forbes. https://www.forbes.com/councils/forbestechcouncil/2024/09/25/how-will-ai-affect-low-codeno-code-development/

UNESCO. (2022). Recommendation on the ethics of artificial intelligence. United Nations Digital Library System. https://digitallibrary.un.org/record/4062376?ln=en&v=pdf